Małpia ospa — drogi zakażenia, objawy, leczenie; najważniejsze informacje o wirusie Mpox

Małpia ospa (zakażenie wirusem Mpox), występuje przede wszystkim na obszarze Afryki. Jednak w ostatnich latach niepokój może wzbudzać rosnąca liczba przypadków potwierdzonych także poza afrykańskim kontynentem. Z artykułu dowiesz się, jak objawia się małpia ospa, jakie są główne drogi zakażenia oraz na czym polega leczenie. Przyjrzymy się również dostępności szczepionek przeciwko Mpox oraz stanowisku WHO w sprawie potencjalnej epidemii.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym jest małpia ospa?
• Mpox – drogi zakażenia
• Małpia ospa – objawy
• Jak wykryć zakażenie Mpox?
• Leczenie małpiej ospy
• Zakażenie wirusem małpiej ospy – jak uniknąć?
• Małpia ospa u dzieci
• Szczepionka przeciwko Mpox
• Czy grozi nam epidemia małpiej ospy? Stanowisko WHO

Czym jest małpia ospa?

Małpia ospa to zakaźna choroba odzwierzęca wywoływana przez wirusa z rodzaju Orthopoxvirus. Wirus ten został po raz pierwszy wykryty u małp, stąd też jego nazwa to Mpox (a dawniej Monkeypox).

Małpia ospa występuje przede wszystkim w środkowej i zachodniej Afryce. W 1970 roku w Demokratycznej Republice Konga potwierdzono pierwszy przypadek zakażenia wirusem Mpox u człowieka.

Cechy wirusa Mpox

Mpox to dwuniciowy wirus DNA, który należy do rodzaju Orthopoxvirus i rodziny Poxviridae. Występuje on naturalnie u różnych gatunków gryzoni oraz małp, zamieszkujących tereny Afryki. Wirusa Mpox mogą przenosić między innymi dziko żyjące:

• makaki,
• pieski preriowe,
• szczury,
• jeże,
• myszy,
• wiewiórki. 

Wyróżniamy dwa typy wirusa Mpox. Wariant klad I, dawniej nazywany kladem środkowoafrykańskim, może prowadzić do cięższego przebiegu choroby. Wariant klad II, dawniej nazywany kladem zachodnioafrykańskim, wiąże się z łagodniejszym przebiegiem choroby i niższą śmiertelnością. 

Małpia ospa w Polsce – statystyki zakażeń wirusem (2024)

Do niedawna małpia ospa była chorobą odzwierzęcą, endemiczną dla środkowej i zachodniej Afryki, niewystępującą w innych miejscach na świecie. Pierwsza epidemia małpiej ospy poza Afryką miała miejsce w 2003 roku, objęła ona Stany Zjednoczone. Kolejny wybuch epidemii miał o wiele większy zasięg — zakażenie wirusem Mpox dotarło bowiem w 2022 roku także do Europy. 

W Polsce pierwszy przypadek zachorowania na małpią ospę potwierdzono w czerwcu 2022 roku. Zgodnie z danymi Państwowego Zakładu Higieny, do 15 sierpnia 2022 roku w Polsce stwierdzono łącznie 105 przypadków tej choroby. Tymczasem Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB podaje, że w okresie od 1 stycznia do 15 września 2022 r. liczba zachorowań na małpią ospę w Polsce wyniosła 173. 

Zgodnie z nowszym raportem Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB w 2022 roku potwierdzono w Polsce 213 przypadki małpiej ospy, natomiast w kolejnym roku jedynie 3. Jeśli chodzi o okres od 1 stycznia do 15 sierpnia 2024 roku, w Polsce zostało potwierdzonych 6 przypadków zakażenia wirusem Mpox. 

Mpox – drogi zakażenia

Do zakażenia wirusem ospy małpiej może dojść poprzez:

• kontakt z zakażonymi zwierzętami poprzez ich krew lub płyny ustrojowe;
• spożycie niedokładnie ugotowanego mięsa zwierzęcia;
• ugryzienie lub zadrapanie przez dzikie zwierzę zarażone wirusem Mpox. 

Możliwa jest transmisja zakażenia wirusem Mpox z człowieka na człowieka poprzez kontakt z:

• owrzodzeniami i zmianami skórnymi, które wystąpiły u chorego;
• płynami ustrojowymi chorej osoby;
• przedmiotami skażonymi płynami ustrojowymi chorego lub wydzieliną z ran (np. ręcznikami, pościelą lub ubraniami).

Kontakt seksualny z osobą chorą zakażoną wirusem Mpox także może się przyczynić do rozprzestrzenienia choroby. W sporadycznych przypadkach, przy długotrwałym i bliskim kontakcie twarzą w twarz z chorym, małpia ospa może być przenoszona drogą kropelkową. Prawdopodobieństwo przeniesienia wirusa Mpox jest niskie, jednak Centers for Disease Control and Prevention (CDC) zaleca, aby osoby chorujące na małpią ospę nosiły w obecności innych ochronne maseczki.

Małpia ospa – objawy

Pierwsze objawy małpiej ospy są obserwowane po 5-21 dniach od zakażenia wirusem Mpox. Obejmują one, podobnie jak przy ospie wietrznej czy ospie prawdziwej, następujące symptomy: 

• ból głowy;
• bóle mięśni;
• bóle pleców;
• dreszcze;
• gorączkę;
• ogólne osłabienie;
• powiększenie węzłów chłonnych.

Charakterystyczny objaw zakażenia wirusem Mpox, czyli wysypka, pojawia się zwykle w ciągu 3 dni od momentu wystąpienia gorączki i utrzymuje się od 2 do 4 tygodni. Początkowo zmiany skórne mają postać plamek i dotyczą twarzy. Następnie wykwity przechodzą one w grudki, pęcherzyki, krosty i strupy, a także rozprzestrzeniają się na inne części ciała, np. dłonie, stopy, klatkę piersiową lub okolice genitaliów i odbytu.

Jak wykryć zakażenie Mpox?

Małpią ospę należy podejrzewać u osób, u których wystąpiły jednocześnie objawy choroby — symptomy grypopodobne oraz zmiany skórne (plamy, grudki, pęcherzyki, krosty lub strupy), a wywiad z pacjentem potwierdza, że doszło do kontaktu: 

• z osobą z potwierdzonym rozpoznaniem małpiej ospy; 
• z osobą, u której w ciągu ostatnich 21 dni podejrzewano zakażenie wirusem Mpox. 

Zakażenie wirusem ospy małpiej należy podejrzewać także wtedy, gdy pacjent z objawami w ciągu ostatnich 21 dni podróżował do krajów Afryki Zachodniej i Środkowej lub innych państw, w których potwierdzono przypadki małpiej ospy. 

Małpia ospa jest rozpoznawana po wykryciu wirusa w materiale pobranym od pacjenta. Aby potwierdzić rozpoznanie, konieczne jest pobranie próbki ze zmian skórnych i wykonanie badania na obecność DNA wirusa Mpox. Alternatywnie można wykonać testy laboratoryjne, takie jak np. analiza surowicy pod kątem przeciwciał IgM skierowanych przeciwko wirusom rodzaju Orthopoxvirus z rodziny Poxviridae. 

Leczenie małpiej ospy

Zakażenie wariantem klad II małpiej ospy ma zwykle łagodny przebieg i u większości chorych ustępuje w ciągu kilku tygodni. W przypadku potwierdzenia małpiej ospy stosuje się leczenie objawowe, postępowanie skupia się również na zapobieganiu powikłaniom tej choroby. Leczenie polega na: 

• prawidłowym odżywianiu się;
• stosowaniu leków przeciwbólowych;
• zadbaniu o odpoczynek;
• odpowiednim nawodnieniu organizmu.

W niektórych sytuacjach (np. u osób z niedoborami odporności, małych dzieci, osób starszych lub kobiet w ciąży), może zostać rozważona terapia lekiem przeciwwirusowym — tekowirymatem. W cięższych przypadkach może być także konieczność leczenia małpiej ospy w warunkach szpitalnych. 

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 4 sierpnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie chorób zakaźnych powodujących powstanie obowiązku hospitalizacji, osoby, u których podejrzewa się zakażenie wirusem małpiej ospy oraz pacjenci niehospitalizowani, u których potwierdzono zakażenie, muszą się poddać obowiązkowej izolacji w warunkach domowych. W sytuacji wystąpienia objawów małpiej ospy izolacja domowa powinna trwać przynajmniej 21 dni, natomiast w przypadkach bezobjawowych – 14 dni. O zakończeniu izolacji domowej lub jej przedłużeniu do 30 dni decyduje lekarz. 

W trakcie izolacji domowej z powodu małpiej ospy należy ograniczyć bliski kontakt z innymi domownikami, między innymi poprzez spanie i jedzenie w oddzielnym pomieszczeniu oraz zachowanie przynajmniej 1-metrowej odległości od innych osób. Wskazane jest również korzystanie z oddzielnej łazienki oraz stosowanie środków ochrony osobistej, takich jak np. maska FFP2 lub FFP3.

Zakażenie wirusem małpiej ospy – jak uniknąć?

Ryzyko zachorowania na małpią ospę można obniżyć poprzez: 

• dezynfekowanie powierzchni, które są często dotykane (takich jak np. klamki lub blaty);
• regularne i dokładne mycie rąk;
• unikanie bliskiego kontaktu z osobami, wobec których podejrzewane jest zakażenie wirusem Mpox;
• unikanie bliskiego kontaktu z przedmiotami, z którymi mogła mieć kontakt osoba zarażona wirusem małpiej ospy (ubrania, ręczniki, pościel, sztućce, naczynia); 
• unikanie zbliżania się do dzikich lub bezdomnych zwierząt, które mogą być nosicielami wirusa Mpox.

Przed planowaną podróżą należy sprawdzić ryzyko związane z przebywaniem w danym kraju. Ważne informacje udostępnia Ministerstwo Spraw Zagranicznych, cenne porady dotyczące zdrowia w podróży do miejsc docelowych na całym świecie można znaleźć także w serwisie Travel Health Pro. Wszelkich niezbędnych informacji związanych z ochroną zdrowia w czasie wyjazdu udzieli również lekarz medycyny podróży. 

Małpia ospa u dzieci

Małpia ospa u dzieci powinna być różnicowana z wirusowym schorzeniem zakaźnym o ostrym przebiegu, ospą prawdziwą (dawniej czarną ospą). Diagnostyka różnicowa małpiej ospy u dzieci obejmuje również choroby alergiczne oraz inne schorzenia zakaźne, w których przebiegu obserwuje się zmiany skórne (choroba dłoni, stóp i jamy ustnej, półpasiec, ospa wietrzna).

Dzieci, młodzi dorośli, kobiety ciężarne, a także osoby z obniżoną odpornością są bardziej narażone na ciężki przebieg zakażenia wirusem Mpox. Z tego powodu chorzy poddani izolacji domowej z powodu małpiej ospy powinni unikać kontaktu z wymienionymi grupami osób. 

Szczepionka przeciwko Mpox

Jak dotąd nie opracowano szczepionki przeciwko małpiej ospie. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) zaleca, aby w ramach profilaktyki przed- i poekspozycyjnej stosować szczepienie przeciwko ospie prawdziwej, jednak tylko u niektórych grup, takich jak: 

• osoby, które miały kontakt z chorym i występuje u nich ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia wirusem Mpox;
• personel medyczny, który sprawuje opiekę nad chorymi na małpią ospę; 
• personel wojskowy w Europie i USA;
• pracownicy laboratoriów, którzy są narażeni na kontakt z materiałem biologicznym zawierającym wirusa małpiej ospy.

Obecnie w USA zatwierdzono dwie szczepionki przeciwko ospie prawdziwej, które mogą zapewnić ochronę przed ciężkim przebiegiem małpiej ospy: JYNNEOS (żywa atenuowana, niereplikująca szczepionka, podawana w dwóch dawkach) oraz ACAM2000 (żywa atenuowana, replikująca szczepionka, podawana w pojedynczej dawce). W Polsce dla osób narażonych dostępna jest szczepionka przeciw ospie małpiej JYNNEOS.

Czy grozi nam epidemia małpiej ospy? Stanowisko WHO

Pierwsza epidemia małpiej ospy poza Afryką miała miejsce w 2003 roku, w Stanach Zjednoczonych. W 2022 roku zarejestrowano rosnącą liczbę przypadków potwierdzonego zakażenia wirusem Mpox w wielu krajach europejskich oraz amerykańskich (w tym między innymi w Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Hiszpanii, Francji, Kolumbii, Meksyku, Wielkiej Brytanii, Peru oraz Niemczech). 

W sierpniu 2024 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oświadczyła, że wirus małpiej ospy może stanowić zagrożenie zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym. Według danych epidemiologicznych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) Unia Europejska rzeczywiście będzie świadkiem większej liczby przypadków małpiej ospy, jednak prawdopodobieństwo trwałej transmisji w Europie jest bardzo niskie. Na dzień 31 sierpnia 2024 roku całkowita liczba potwierdzonych przypadków małpiej ospy w Europie wynosiła 27 965.

Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED

Bibliografia:

• Medycyna Praktyczna (2022). Małpia ospa – epidemiologia, objawy kliniczne, profilaktyka, leczenie. [online] Available at: https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/304295 [dostęp online: 18.09.2024 r.]
• NHS (2018). Mpox. [online]. Available at: https://www.nhs.uk/conditions/mpox [dostęp online: 18.09.2024 r.]
• GOV.UK. (2022). Monkeypox: infected people who are isolating at home [online] Available at: https://www.gov.uk/guidance/guidance-for-people-with-monkeypox-infection-who-are-isolating-at-home [dostęp online: 18.09.2024 r.]
• CDC (2024). Mpox. [online]. Available at: https://www.cdc.gov/mpox/?CDC_AAref_Val=https://www.cdc.gov/
  poxvirus/mpox/index.html [dostęp online: 18.09.2024 r.]
• World Health Organization (2024). 2022-24 Mpox (Monkeypox) Outbreak: Global Trends [online] Available at: https://worldhealthorg.shinyapps.io/mpx_
  global [dostęp online: 18.09.2024 r.]
• Moore, M., Zahra, F., Rathish, B. (2022). Monkeypox. [online] Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/
  NBK574519 [dostęp online: 18.09.2024 r.]
• Karagoz, A., Tombuloglu, H., Alsaeed, M., Tombuloglu, G., AlRubaish, A.A., Mahmoud, A., Smajlović, S., Ćordić, S., Rabaan, A.A., Alsuhaimi, E. (2023). Monkeypox (mpox) virus: Classification, origin, transmission, genome organization, antiviral drugs, and molecular diagnosis. Journal of Infection and Public Health 16(4): 531–541.
• Ministerstwo Zdrowia – Portal Gov.pl. (n.d.). Ospa małpia – najważniejsze informacje [online] Available at: https://www.gov.pl/web/zdrowie/malpia-ospa
  –najwazniejsze-informacje [dostęp online: 18.09.2024 r.]
• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB (2022). Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce – 2022 r. [online] Available at: https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld
  /2022/index_mp.html [dostęp online: 18.09.2024]
• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB (2024). Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2023 roku [online] Available at: https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld
  /2023/Ch_2023.pdf [dostęp online: 18.09.2024]
• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB (2024). Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w Polsce od 1 stycznia do 15 sierpnia 2024 r. oraz w porównywalnym okresie 2023 r. [online]. Available at: https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld
  /2024/INF_24_08A.pdf [dostęp online: 18.09.2024]
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 sierpnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie chorób zakaźnych powodujących powstanie obowiązku hospitalizacji. Dz.U. 2022 poz. 1654. 
• Puls Medycyny (2024). Czy grozi nam epidemia małpiej ospy? Epidemiolog: ryzyko jest nieduże. [online]. Available at: https://pulsmedycyny.pl/czy-grozi-nam-epidemia-malpiej-ospy-epidemiolog-ryzyko-jest-nieduze-1223178 [dostęp online: 18.09.2024]
• Polska Agencja Prasowa (2024). Epidemiolog o małpiej ospie: ryzyko epidemiczne dla Europy jest nieduże [online]. Available at: https://www.pap.pl/aktualnosci/
  epidemiolog-o-malpiej-ospie-ryzyko-epidemiczne-dla-europy-jest-nieduze-0 [dostęp online: 18.09.2024]

Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.