Kalendarz szczepień ochronnych w 2026 roku
Polio, błonica czy ospa prawdziwa – to jedynie przykłady chorób praktycznie wyeliminowanych dzięki szczepieniom. Powstanie szczepionek to jeden z kluczowych aspektów rozwoju medycyny, który sprawił, że społeczeństwo wykształciło odporność populacyjną przeciwko wielu jednostkom chorobowym.
Niestety, w wyniku uchylania się od szczepień, w ostatnich latach widoczny jest wzrost ilości zachorowań na choroby dawniej prawie całkowicie wyeliminowane, jak krztusiec czy odra. Stąd tak ważne jest budowanie odporności populacyjnej i szczepienie wszystkich, już od najmłodszych lat życia. Poniżej przedstawiamy kalendarz szczepień ochronnych w 2026 roku wynikający z Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego.
Spis treści
Kalendarz szczepień 2026 – najważniejsze informacje
- Jakie szczepienia obowiązkowe dla dzieci i młodzieży obowiązują w 2026 roku? Obowiązkowy grafik obejmuje ochronę przed 11 chorobami, m.in. gruźlicą, WZW typu B, błonicą, tężcem, krztuścem, polio, Hib, pneumokokami, rotawirusami oraz odrą, świnką i różyczką. Cykl szczepień ochronnych rozpoczyna się w pierwszej dobie życia na oddziale noworodkowym, a dawki przypominające podaje się w 6., 14. i 19. roku życia.
- Co zmienia się w kalendarzu szczepień od 1 stycznia 2026 roku? Kluczową nowością jest wprowadzenie do programu bezpłatnych szczepień wysokoskojarzonego preparatu „6 w 1” (DTaP-IPV-Hib-HBV). Pozwala on ograniczyć liczbę wkłuć u niemowląt w pierwszym i drugim roku życia. Dodatkowo lekarz może teraz przesunąć pierwszą dawkę na WZW B u dzieci matek z wysokim mianem przeciwciał anty-HBs (powyżej 100 U/l).
- Które szczepienia zalecane dla dzieci i dorosłych są bezpłatne w 2026 roku? W 2026 roku pacjenci mogą skorzystać z darmowej profilaktyki przeciw HPV (dziewczęta i chłopcy w wieku 9–14 lat) oraz przeciw COVID-19 (od 7. miesiąca życia). Choć szczepienia przeciw meningokokom czy kleszczowemu zapaleniu mózgu pozostają w większości odpłatne, są one kluczowe dla pełnej ochrony zdrowia w grupach ryzyka.
- Czy w 2026 roku można legalnie odmówić szczepienia dziecka? Zgodnie z ustawą o zapobieganiu zakażeniom, osoby przebywające w Polsce powyżej 3 miesięcy mają prawny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Mimo wzrostu liczby odmów, zaniechanie profilaktyki grozi powrotem chorób takich jak polio czy krztusiec i wiąże się z konsekwencjami administracyjnymi dla opiekunów prawnych.
Spis treści:
- Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży 2026
- Czy można odmówić szczepień obowiązkowych?
- Bezpłatne szczepienia zalecane dzieciom i młodzieży
- Odpłatne szczepienia zalecane dzieciom i młodzieży 2026
- Szczepienia zalecane osobom dorosłym
- Co nowego w kalendarzu szczepień na 2026 rok?
Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży 2026
1 rok życia:
W ciągu 24 godzin od narodzin podaje się szczepionkę przeciwko:
- gruźlicy – szczepionka BCG (szczepienie na tą chorobę wykonuje się raz w życiu);
- wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW) typu B (I dawka) – iniekcja wykonywana jest w szpitalu, w którym dziecko się urodziło (od bieżącego roku dopuszczono jednak możliwość przesunięcia pierwszej dawki do 7-8 tygodnia życia w określonych sytuacjach klinicznych).
W ciągu pierwszych 6-8 tygodni życia dzieci szczepione są:
- II dawką przeciwko WZW typu B;
- I dawką szczepionki DPT przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi;
- I dawką przeciwko zakażeniom Haemophilus influenzae typu B (Hib). Bakteria ta wywołuje m.in. zapalenie dolnych dróg oddechowych, spojówek, a także powoduje zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
- doustnie przeciw rotawirusom powodującym choroby układu oddechowego i pokarmowego;
- przeciwko pneumokokom (Streptococcus pneumoniae) wywołującym zakażenia dróg oddechowych takie jak zapalenie płuc.
W 4 miesiącu życia (po 4 tygodniach od pierwszej dawki) przyjmuje się:
- II dawkę szczepienia przeciwko rotawirusom w schemacie 2- lub 3- dawkowym.
W 3 i 4 miesiącu życia przyjmowana jest:
- I dawka szczepienia przeciwko poliomyelitis IPV, powodującego chorobę Heinego-Medina zwaną inaczej Polio lub nagminnym porażeniem dziecięcym;
- II dawka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi;
- II dawka przeciwko Haemophilus influenzae;
- II dawka przeciwko zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
W 5-6 miesiącu życia (po 4 tygodniach od poprzedniej iniekcji) dzieciom podawana jest:
- III dawka szczepienia przeciwko rotawirusom.
W 6 miesiącu (po upływie 8 tygodni od drugiej dawki):
- II dawka szczepienia przeciwko poliomyelitis IPV;
- III dawka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi;
- III dawka przeciwko Haemophilus influenzae.
7 miesiąc życia przypada na:
- III dawkę przeciwko WZW typu B.
2 rok życia:
Po osiągnięciu 13-15 miesięcy dzieci szczepione są:
- przeciwko odrze, śwince i różyczce szczepionką skojarzoną (przebyte zachorowanie na powyższe choroby nie jest traktowane jako przeciwwskazanie do szczepienia. Szczepionkę należy przyjąć po 4 tygodniach od pełnego wyzdrowienia);
- III dawką przeciwko Streptococcus pneumoniae.
W 16-18 miesiącu życia podawana jest:
- IV dawka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi;
- IV dawka przeciwko Haemophilus influenzae;
- III dawka szczepienia przeciwko poliomyelitis IPV.
6 rok życia:
- I dawka przypominająca przeciwko błonicy tężcowi i krztuścowi;
- Dawka przypominająca przeciwko poliomyelitis IPV;
- Dawka przypominająca przeciwko odrze, śwince i różyczce;
14 rok życia:
- II dawka przypominająca przeciwko błonicy tężcowi i krztuścowi.
W 19 roku życia:
- III dawka przypominająca przeciwko błonicy tężcowi i krztuścowi.
Czy można odmówić szczepień obowiązkowych?
W przeciągu 5 lat (2019-2023) liczba rodziców, którzy zdecydowali się nie szczepić swoich dzieci wzrosła prawie dwukrotnie – od. 48,6 tys. (2019 r.) do 87,3 (2023 r.).
Mimo iż zgodnie z ustawą o zapobieganiu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby, które przebywają na terenie Polski dłużej niż 3 miesiące, zobowiązanie są do zaszczepienia się przeciwko chorobom wymienionym jako szczepienia obowiązkowe, liczba niezaszczepionych dzieci ciągle rośnie. Skutkuje to utratą odporności populacyjnej i zwiększonym ryzykiem zachorowania choroby od lat niewystępujące w Polsce, takie jak polio czy błonica.
Bezpłatne szczepienia zalecane dzieciom i młodzieży 2026
Oprócz chorób, przeciwko którym chronią nas szczepienia obowiązkowe, zalecane są również inne bezpłatne szczepienia, które warto przyjąć.
Dzieci, które skończyły 7 miesiąc życia mogą przyjąć I dawkę szczepienia przeciwko COVID-19, zaś po ukończeniu 9 r. ż. możliwe jest przyjęcie dawki szczepienia na HPV. Szczepienie to jest całkowicie bezpłatne dla dzieci między 9 a 14 rokiem życia. Uodpornienie się przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) jest niesamowicie ważne, ponieważ co roku na świecie dochodzi nawet do 300 mln nowych zakażeń tym patogenem. Wirus HPV może pozostać przez długi czas bezobjawowy, powodować łagodne zmiany, takie jak brodawki płciowe, ale jest także główną przyczyną zachorowania na nowotwór szyjki macicy oraz prącia i odbytu.
Odpłatne szczepienia zalecane dzieciom i młodzieży 2026
Kalendarz szczepień obowiązkowych obejmuje 8 różnych szczepień chroniących nas przed chorobami, z którymi mamy styczność w codziennym życiu. Nie wszystkie groźne choroby są objęte tym obowiązkiem, dlatego warto przyjrzeć się również odpłatnym szczepieniom zalecanym dzieciom i młodzieży.
Dzieci od 2 miesiąca życia mogą przyjąć szczepionkę przeciwko meningokokom z grupy A i B. Bakterie te bezobjawowo kolonizują m.in. jamę nosowo-gardłową osób zdrowych i mogą wywoływać śmiertelne choroby, takie jak zapalenie opon mózgowo rdzeniowych czy posocznicę meningokokową. Schorzenia te rozwijają się bardzo szybko i są obarczone wysoką śmiertelnością, szczególnie wśród młodych osób.
Inną groźną chorobą, której można zapobiec dzięki szczepieniom dodatkowym, jest kleszczowe zapalenie mózgu. Najczęstszą drogą zakażenia jest ukłucie przez kleszcza, ale zakazić można się również spożywając produkty odzwierzęce pochodzące od krów i kóz zainfekowanych wirusem.
Leczenie choroby wywołanej infekcją wskazanym patogenem nie jest w tym momencie możliwe – stąd tak ważne, by chronić się przed jej rozwinięciem jeszcze przed zakażeniem. Pierwszą dawkę szczepionki można przyjąć już po ukończeniu 2 roku życia.
Odpłatnie możemy również zaszczepić dziecko przeciwko wirusowi WZW typu A powodującym tzw. żółtaczkę pokarmową; przeciwko grypie oraz ospie wietrznej.
Szczepienia zalecane osobom dorosłym
Dorośli, a w szczególności seniorzy, którzy uznawani są za grupę ryzyka, również powinni szczepić się przeciwko wszystkim chorobom, na które szczepione są dzieci. Zalecane jest przyjmowane dawek przypominających przeciwko m.in. grypie – co roku, ze względu na mutowanie wirusa, a także co 10 lat przeciwko krztuścowi, błonicy i tężcowi.
Ponadto, osoby wyruszające w zagraniczne podróże powinny zaszczepić się przeciwko patogenom charakterystycznym dla danego rejonu świata.
W Centrum Medycznym POLMED istnieje bogata oferta szczepień z zakresu medycyny podróży, m.in. przeciwko:
Co nowego w kalendarzu szczepień na 2026 rok?
Kalendarz szczepień tworzony przez Główny Inspektorat Sanitarny aktualizowany jest co roku.
Od 1 stycznia 2026 roku do obowiązkowego programu szczepień wprowadzono możliwość użycia wysoce skojarzonego preparatu typu „6 w 1” (DTaP-IPV-Hib-HBV), który może być przyjmowany w schemacie 3+1 lub 2+1 w ciągu pierwszych 2 lat życia dziecka.
Ponadto wprowadzona została możliwość przesunięcia terminu podania pierwszej dawki szczepionki przeciwko WZW typu B dla dzieci, których matki w czasie ciąży miały miano przeciwciał anty-HBs wyższe niż 100 U/l.
Podsumowanie
Szczepienia są bardzo ważnym elementem nabywania odporności przez dzieci, młodzież, a także osoby dorosłe. Szczepiąc od najmłodszych lat, uodparniamy dzieci na wiele patogenów wszechobecnych w środowisku, co zwiększa szanse na ograniczenie wielu chorób zakaźnych. Warto pamiętać o dawkach przypominających, zwłaszcza jeśli od szczepień w dzieciństwie minęło już wiele lat.
Aktualizacja: Marlena Hajduk, studentka IV roku kierunku lekarskiego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
Bibliografia:
- https://www.gov.pl/web/psse-olesnica/powrot-chorob-zapomnianych-krztusiec-odra
- https://dziennikmz.mz.gov.pl/legalact/2024/93/
- https://www.gov.pl/web/gis/prawa-pacjenta-w-aspekcie-szczepien-ochronnych
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jaka-jest-liczba-uchylen-szczepien-obowiazkowych
- https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/wirus-hpv-co-powinienes-wiedziec
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/jakie-sa-przyczyny-wzrostu-zachorowan-na-krztusiec-w-polsce-w-2024-roku/
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
