Cytologia płynna (LBC) – na czym polega, jak czytać wyniki i jak się przygotować? Różnice między cytologią klasyczną a płynną
Cytologia płynna (LBC – Liquid-Based Cytology) to zaawansowana technika diagnostyki cytomorfologicznej, służąca do wykrywania stanów przednowotworowych oraz raka szyjki macicy. W tej metodzie pobrane komórki nabłonka są umieszczane bezpośrednio w płynnym podłożu utrwalającym, co pozwala na eliminację zanieczyszczeń takich jak śluz czy krew i stworzenie precyzyjnego preparatu cienkowarstwowego.
W poniższym artykule wyjaśniamy, na czym dokładnie polega cytologia płynna, czym różni się od badania konwencjonalnego, kto powinien ją wykonać i jak się do niej przygotować. Krok po kroku opisujemy przebieg wizyty, a następnie szczegółowo omawiamy system klasyfikacji wyników Bethesda – dzięki temu zrozumiesz, co oznaczają poszczególne skróty w opisie wyniku i jakie kroki należy wykonać, gdy rezultat odbiega od normy.
Spis treści
Cytologia płynna (LBC) – podsumowanie artykułu
- Czym różni się cytologia płynna LBC od tradycyjnej metody szkiełkowej? Cytologia cienkowarstwowa (LBC) polega na pobraniu materiału z dróg rodnych za pomocą specjalnej szczoteczki i umieszczeniu wymazu w płynnym podłożu, co eliminuje śluz i krew z próbki. Dzięki temu diagnosta ocenia niemal 100% pobranych komórek, co znacznie zwiększa wykrywalność zmian przednowotworowych w porównaniu do znacznie mniejszej skuteczności metody klasycznej.
- Jakie są najważniejsze zalety badania metodą LBC dla pacjentki? Główną korzyścią cytologii płynnej jest mniejsza liczba wyników nieczytelnych oraz możliwość wykonania dodatkowych testów (np. na obecność wirusa HPV lub Chlamydię) z tej samej próbki, bez konieczności ponownego zgłaszania się na badanie ginekologiczne.
- Jak przygotować się do cytologii LBC, aby wynik był wiarygodny? Badanie cytologii powinno być przeprowadzane najlepiej między 10. a 20. dniem cyklu, nie należy wykonywać badania podczas miesiączki. Przez 48 godzin przed pobraniem wymazu należy zrezygnować ze współżycia. Nie należy również wykonywać irygacji pochwy oraz stosowania leków dopochwowych, aby nie zanieczyścić preparatu substancjami chemicznymi.
- Co oznaczają skróty w wynikach cytologii płynnej według systemu Bethesda? Wynik NILM oznacza brak zmian nowotworowych. Skróty takie jak ASC-US, LSIL czy HSIL sygnalizują obecność atypowych komórek. Wymagają one dalszej diagnostyki, np. kolposkopii lub testu HPV, ale nie są tożsame z rozpoznaniem raka szyjki macicy.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czym dokładnie jest metoda LBC?
- Kluczowe różnice między cytologią płynną LBC a konwencjonalną
- Wskazania – kto i kiedy powinien wykonać cytologię na podłożu płynnym?
- Jak prawidłowo przygotować się do cytologii płynnej?
- Przebieg badania
- Interpretacja wyników w systemie Bethesda (TBS)
- Nieprawidłowy wynik badania
- Cytologia płynna a wirus HPV i rak szyjki macicy
Czym dokładnie jest metoda LBC i na czym polega jej przewaga?
Cytologia na podłożu płynnym, nazywana również cytologią cienkowarstwową, polega na przeniesieniu materiału biologicznego ze szczoteczki cytologicznej bezpośrednio do fiolki z roztworem konserwującym. W metodzie konwencjonalnej (szkiełkowej) lekarz nanosi wymaz bezpośrednio na szkiełko, co często prowadzi do nakładania się na siebie komórek oraz przysłonięcia ich przez artefakty (nieprawidłowości).
W technologii LBC urządzenie laboratoryjne automatycznie odfiltrowuje komórki nabłonkowe, tworząc jednowarstwowy, przejrzysty osad. Dzięki temu cytotechnik może precyzyjnie ocenić morfologię jądra i cytoplazmy, co minimalizuje ryzyko błędów diagnostycznych i wyników fałszywie ujemnych.
Kluczowe różnice między cytologią płynną LBC a konwencjonalną
Podstawowa różnica tkwi w efektywności wykorzystania materiału pobranego w czasie płynnej cytologii. Szacuje się, że w metodzie tradycyjnej na szkiełku zostaje jedynie ok. 20% pobranych komórek, podczas gdy w LBC do analizy trafia niemal 100% materiału.
Ponadto, płyn utrwalający pozwala na stabilizację kwasów nukleinowych, co umożliwia wykonanie diagnostyki uzupełniającej bez konieczności ponownego wzywania pacjentki na fotel ginekologiczny. Jest to rozwiązanie optymalne klinicznie, pozwalające na wykonanie tzw. procedury reflex testing (automatyczne zlecenie testu HPV przy niepewnym wyniku cytologii, bez konieczności ponownego pobierania materiału).
Wskazania – kto i kiedy powinien wykonać cytologię na podłożu płynnym?
Pierwsze badanie cytologiczne powinno być wykonane profilaktycznie przez każdą kobietę po rozpoczęciu współżycia płciowego lub od 25. roku życia. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) z 2024 roku, w przypadku cytologii płynnej rekomendowana jako metoda o wyższej wiarygodności niż w przypadku cytologii klasycznej.
Regularne badania kontrolne pozwalają na wykrycie zmian dysplastycznych nabłonka szyjki macicy (neoplazji wewnątrznabłonkowej – CIN) na etapie, w którym są one w pełni wyleczalne, zapobiegając rozwojowi inwazyjnego raka szyjki macicy.
- Kobiety 25–29 lat – cytologia co 3 lata (LBC lub konwencjonalna).
- Kobiety 30–64 lat – preferowany co-testing (LBC + test HPV) co 5 lat lub samodzielne badanie LBC co 3 lata.
- Kobiety po 65. roku życia – możliwość zakończenia badań, jeśli poprzednie wyniki z ostatnich 10 lat były prawidłowe.
Jak prawidłowo przygotować się do cytologii płynnej?
Przygotowanie pacjentki ma kluczowe znaczenie dla reprezentatywności próbki. Aby w wymazie znalazła się odpowiednia liczba komórek z tzw. strefy transformacji (miejsca, gdzie najczęściej rozwijają się nowotwory), należy unikać czynników mogących uszkodzić nabłonek lub zanieczyścić preparat substancjami chemicznymi. Najlepiej zaplanować wizytę w pierwszej połowie cyklu, po całkowitym ustąpieniu krwawienia miesiączkowego.
- Unikaj współżycia – przez minimum 24–48 godzin przed badaniem, aby uniknąć obecności plemników i resztek lubrykantów w próbce.
- Odstaw leki dopochwowe – przez 3–4 dni nie stosuj globulek przeciwgrzybiczych, antybiotyków dopochwowych ani środków plemnikobójczych.
- Zrezygnuj z irygacji – płukanie pochwy usuwa złuszczone komórki, co może prowadzić do wyniku niediagnostycznego.
- Wylecz infekcje -jeśli występują upławy, świąd lub pieczenie, badanie należy odłożyć do czasu zakończenia leczenia stanu zapalnego.
Przebieg badania – na czym polega cytologia płynna?
Pobranie materiału do LBC jest szybkie i zazwyczaj bezbolesne. Lekarz ginekolog używa jednorazowego wziernika w celu uwidocznienia części pochwowej szyjki macicy. Następnie, przy pomocy specjalistycznej szczoteczki o elastycznych włóknach, wykonuje ruch rotacyjny, zbierając komórki z tarczy oraz z kanału szyjki macicy. Cała procedura trwa kilkanaście sekund. Po badaniu pacjentka może obserwować delikatne plamienie, co wynika z fizjologicznego przekrwienia błony śluzowej i nie stanowi powodu do niepokoju.
Interpretacja wyników w systemie Bethesda (TBS)
Opis wyniku cytologii płynnej opiera się na systemie Bethesda, który jest międzynarodowym standardem oceny morfologicznej. Zastąpił on dawną skalę Papanicolaou (I-V), ponieważ dostarcza bardziej szczegółowych informacji o charakterze zmian. Raport z badania zawsze zawiera informację o jakości preparatu (czy jest on zdatny do oceny) oraz kategoryzację stwierdzonych komórek.
| Skrót wyniku | Pełna nazwa i znaczenie medyczne |
| NILM | Brak zmian wewnątrznabłonkowych i nowotworowych. Wynik prawidłowy. |
| ASC-US | Atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu. |
| ASC-H | Atypowe komórki nabłonka płaskiego, gdzie nie można wykluczyć zmian wysokiego stopnia (HSIL). |
| LSIL | Zmiana śródnabłonkowa małego stopnia (odpowiada CIN1 i infekcji HPV). |
| HSIL | Zmiana śródnabłonkowa dużego stopnia (odpowiada CIN2 i CIN3) – stan przedrakowy. |
| AGC | Atypowe komórki gruczołowe (wymagają diagnostyki kanału szyjki lub macicy). |
Cytologia cienkowarstwowa – nieprawidłowy wynik badania
Nieprawidłowy wynik cytologii (np. ASC-US lub LSIL) nie jest równoznaczny z rozpoznaniem nowotworu. Wskazuje on na konieczność pogłębionej diagnostyki w celu zweryfikowania stopnia dysplazji nabłonka. Dzięki technologii LBC, lekarz może zlecić test genetyczny na obecność HPV HR (High Risk) z tej samej próbki. Jeśli test zakażenia wirusem HPV wyjdzie ujemny, ryzyko rozwoju raka jest minimalne. W przypadku wyniku dodatniego lub stwierdzenia zmian śródnabłonkowych typu HSIL, standardem postępowania jest kolposkopia (oglądanie szyjki w powiększeniu) oraz pobranie celowanych wycinków do badania histopatologicznego.
Cytologia płynna a wirus HPV i rak szyjki macicy – rola co-testingu
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest głównym czynnikiem etiologicznym raka szyjki macicy. Co-testing, czyli jednoczesne przeprowadzenie badania cytologicznego i testu molekularnego DNA HPV, jest obecnie uważane za najskuteczniejszy model profilaktyki pierwotnej i wtórnej. Cytologia płynna doskonale wpisuje się w ten trend, oferując stabilność materiału biologicznego. Pozwala to na precyzyjne różnicowanie między przejściową infekcją wirusową a trwałymi zmianami w architekturze komórki, które wymagają interwencji chirurgicznej (np. konizacji szyjki macicy).
Wśród ponad 200 typów wirusa HPV tylko niektóre określane są jako genotypy wysokiego ryzyka onkogennego – są to głównie wirusy HPV 16 i 18, rzadziej 31, 33, 35, 39.
Niezależnie jednak od rodzaju wykrytego wirusa po każdym badaniu w kierunku HPV zakończonym wykryciem wirusa należy skontaktować się z lekarzem i w razie potrzeby wykonać dodatkowe badania. Nieonkogenne typy mogą świadczyć o rozwoju innych poważnych schorzeń układ rozrodczego np. zmian brodawczakowatych błon śluzowych.
Podsumowanie – dlaczego warto wybrać cytologię LBC?
Cytologia płynna (LBC) jako nowoczesna metoda diagnostyczna stanowi fundament onkoprofilaktyki ginekologicznej. Dzięki eliminacji błędów technicznych towarzyszących metodzie tradycyjnej oraz możliwości rozszerzenia diagnostyki o testy molekularne, zapewnia pacjentkom wysoki poziom bezpieczeństwa. Regularne wykonanie badania LBC umożliwia znacznie zredukować ryzyko zachorowania na inwazyjnego raka szyjki macicy poprzez wczesne wykrycie i usunięcie zmian przednowotworowych.
Autor: Marlena Hajduk, studentka IV roku kierunku lekarskiego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
Bibliografia:
- Bręborowicz G.H., Ginekologia i położnictwo, Tom 1-2, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2022.
- Szczeklik A., Gajewski P., Interna Szczeklika 2024, Medycyna Praktyczna, Kraków 2024.
- Nayar R., Wilbur D.C., The Bethesda System for Reporting Cervical Cytology: Definitions, Criteria, and Explanatory Notes, Springer, 2015.
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/dla-lekarzy/szczepienia-hpv/o-wirusie-hpv-i-chorobach/
- WHO – Comprehensive Cervical Cancer Control: A Guide to Essential Practice
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) – Wytyczne profilaktyki 2024
- Cochrane Library – Liquid-based vs conventional cytology for cervical cancer screening
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
