Sukraloza (E955) – właściwości, wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo stosowania. Czy najpopularniejszy słodzik jest bezpieczny dla jelit?

Sukraloza (E955) należy do najczęściej stosowanych substancji słodzących na świecie i stanowi jeden z głównych składników produktów „light” oraz „bez cukru”. W dobie rosnącej liczby osób z otyłością, cukrzycą typu 2 i chorobami metabolicznymi, alternatywy dla sacharozy zyskały szczególne znaczenie zarówno we wsparciu leczenia, jak i profilaktyce zdrowotnej. Sukraloza jako związek o wysokiej sile słodzenia i praktycznie zerowej kaloryczności, jest szeroko wykorzystywana w napojach, produktach przetworzonych oraz suplementach diety.

Pomimo jej popularności i wieloletniego stosowania, kwestia bezpieczeństwa sukralozy wciąż budzi zainteresowanie środowiska naukowego. Szczególnie istotne są zagadnienia związane z jej wpływem na metabolizm glukozy, funkcjonowanie mikrobioty jelitowej oraz integralność bariery jelitowej. Dodatkowo, pojawiające się doniesienia dotyczące potencjalnych skutków ubocznych, w tym produktów degradacji czy metabolitów o możliwym działaniu genotoksycznym, wymagają dalszych badań.

Sukraloza (E955) – podsumowanie artykułu

• Czym jest sukraloza (E955) i jak powstaje? Sukraloza to syntetyczny słodzik powstający z sacharozy poprzez selektywną wymianę trzech grup hydroksylowych (–OH) na atomy chloru, dzięki czemu jest około 600 razy słodsza od cukru i praktycznie nie dostarcza kalorii. Enzymy trawienne nie rozkładają jej skutecznie, w organizmie wchłania się tylko ok. 15% spożytej dawki, a większość przechodzi przez przewód pokarmowy w postaci niezmienionej i jest wydalana z kałem w ciągu 24–48 godzin, bez kumulacji w tkankach.
• Czy sukraloza wpływa na poziom glukozy i insuliny? U zdrowych osób większość badań klinicznych nie wykazuje istotnego wpływu sukralozy na glikemię ani wydzielanie insuliny, dlatego jej indeks glikemiczny jest praktycznie zerowy i jest powszechnie stosowana w cukrzycy typu 2 oraz w dietach redukcyjnych. U osób z otyłością i insulinoopornością – zwłaszcza w połączeniu z węglowodanami – może modyfikować odpowiedź glikemiczną, prawdopodobnie przez aktywację jelitowych receptorów słodkiego smaku TAS1R2/TAS1R3 i wpływ na hormony inkretynowe (GLP-1, GIP).
• Jak sukraloza działa na mikrobiotę i barierę jelitową oraz czy można nią piec? Ponieważ większość sukralozy trafia w niezmienionej formie do jelita grubego, może bezpośrednio oddziaływać na mikrobiotę – badania na zwierzętach wskazują na redukcję korzystnych bakterii (Lactobacillus, Bifidobacterium) i bakterii produkujących maślan oraz na osłabienie białek połączeń ścisłych (np. okludyny), jednak wyniki u ludzi pozostają niejednoznaczne. Sukraloza jest stabilna w umiarkowanych temperaturach, ale powyżej ok. 120–130°C może ulegać degradacji do związków chlorowanych (m.in. chloropropanoli), dlatego jej intensywne stosowanie w pieczeniu powinno być umiarkowane.
• Czy sukraloza jest bezpieczna i czy pomaga schudnąć? EFSA i FDA uznają sukralozę za bezpieczną – ustalone ADI wynosi 15 mg/kg masy ciała na dobę (dla osoby 70 kg to ok. 1050 mg dziennie). W krótkim okresie zastąpienie cukru sukralozą może obniżać dzienną podaż kalorii i wspierać redukcję masy ciała, jednak w wytycznych z 2023 r. WHO nie zaleca słodzików niecukrowych jako narzędzia długoterminowej kontroli masy ciała, wskazując na brak trwałych korzyści i możliwe ryzyko metaboliczne (stanowisko to spotkało się z krytyką części środowiska naukowego).

Spis treści:

• Czym jest sukraloza (E955) i w jaki sposób powstaje?
• Metabolizm i losy sukralozy w organizmie człowieka
• Sukraloza a gospodarka cukrowa
• Wpływ sukralozy na mikrobiotę jelitową i barierę jelitową
• Stabilność termiczna sukralozy
• Sukraloza w procesie odchudzania i kontroli masy ciała
• Bezpieczeństwo stosowania – stanowisko EFSA, FDA i WHO
• Surkaloza – najczęściej zadawane pytania

Czym jest sukraloza (E955) i w jaki sposób powstaje ten bezkaloryczny słodzik?

Sukraloza (E955) to syntetyczny środek słodzący, będący chlorowaną pochodną sacharozy. Otrzymywana jest poprzez selektywną wymianę trzech grup hydroksylowych (-OH) w cząsteczce sacharozy atomami chloru, co znacząco zmienia jej właściwości fizykochemiczne i metaboliczne. W efekcie powstaje związek około 600 razy słodszy od cukru, który jednocześnie nie dostarcza energii w znaczącym stopniu. Zmiana struktury sprawia, że enzymy trawienne człowieka nie są w stanie efektywnie rozkładać sukralozy, co ogranicza jej wchłanianie (≈15%) i metabolizm. Badania wskazują, że u zdrowych osób nie wpływa istotnie na glikemię ani insulinę, choć u niektórych może wpływać na metabolizm glukozy.

Metabolizm i losy sukralozy w organizmie człowieka

Sukraloza charakteryzuje się odmiennym metabolizmem niż naturalne cukry, co wynika z jej specyficznej budowy chemicznej. Zastąpienie trzech grup hydroksylowych w cząsteczce sacharozy atomami chloru powoduje, że enzymy przewodu pokarmowego człowieka nie są w stanie efektywnie rozkładać jej do glukozy i fruktozy. W konsekwencji sukraloza praktycznie nie uczestniczy w klasycznych przemianach energetycznych organizmu i nie dostarcza znaczącej ilości kalorii.

Jak zostało wspomniane, wchłania się w niewielkim stopniu, ponieważ około 15% dawki trafia do układu krążenia. Większość przechodzi przez przewód pokarmowy w postaci niezmienionej i jest wydalana z kałem. Frakcja wchłonięta do organizmu podlega częściowemu metabolizmowi w wątrobie. Proces ten obejmuje głównie reakcje sprzęgania z kwasem glukuronowym, prowadzące do powstawania rozpuszczalnych w wodzie metabolitów glukuronidowych. Następnie są one wydalane z moczem. Co istotne, sukraloza nie ulega przemianom do glukozy ani innych związków mogących znacząco wpływać na gospodarkę energetyczną organizmu.

Ze względu na ograniczony metabolizm, sukraloza nie stanowi istotnego źródła energii i nie podlega klasycznym szlakom metabolicznym jak cukier. Badania wykazały również, że sukraloza może utrzymywać się w organizmie przez stosunkowo krótki czas. Okres półtrwania wynosi przeciętnie od kilku do kilkunastu godzin, a większość spożytej substancji zostaje usunięta w ciągu 24–48 godzin. Dotychczasowe dane wskazują, że przy typowym spożyciu nie dochodzi do jej kumulacji w tkankach.

Sukraloza a gospodarka cukrowa: czy wpływa na poziom insuliny i glukozy?

Większość badań klinicznych prowadzonych z udziałem zdrowych osób wskazuje, że spożycie sukralozy w umiarkowanych ilościach nie powoduje gwałtownego wzrostu stężenia glukozy ani insuliny po posiłku. Oznacza to, że indeks glikemiczny sukralozy jest praktycznie równy zeru. Z tego powodu słodzik ten jest powszechnie stosowany przez osoby chore na cukrzycę typu 2, osoby z insulinoopornością oraz osoby stosujące diety redukcyjne.

Jednak niektóre badania sugerują, że u osób z otyłością lub insulinoopornością może wpływać na odpowiedź glikemiczną, szczególnie w połączeniu z węglowodanami. Mechanizm nie jest w pełni poznany. Jedna z hipotez zakłada, że sukraloa aktywuje receptory słodkiego smaku TAS1R2/TAS1R3 obecne nie tylko na języku, ale również w komórkach jelit. Pobudzenie tych receptorów może wpływać na wydzielanie hormonów inkretynowych, takich jak GLP-1 (glukagonopodobny peptyd-1) oraz GIP (glukozozależny peptyd insulinotropowy), które uczestniczą w regulacji wydzielania insuliny przez trzustkę. Teoretycznie mogłoby to prowadzić do zmian w odpowiedzi metabolicznej organizmu mimo braku kalorii.

Niektóre badania sugerują również, że regularne spożywanie intensywnych słodzików może wpływać na odczuwanie smaku słodkiego i regulację apetytu. Według części naukowców, częsta ekspozycja na bardzo słodki smak bez dostarczania energii może zaburzać mechanizmy kontroli łaknienia oraz odpowiedzi mózgu na pokarm. Z drugiej strony wiele badań nie potwierdza istotnego wpływu sukralozy na apetyt, całkowite spożycie kalorii czy poziom glukozy we krwi.

Wpływ sukralozy na mikrobiotę jelitową i barierę jelitową

Wpływ sukralozy na mikrobiotę jelitową jest obecnie jednym z najczęściej dyskutowanych zagadnień dotyczących bezpieczeństwa stosowania słodzików niecukrowych. Zainteresowanie tym tematem wynika z faktu, że znaczna część spożytej sukralozy nie ulega wchłonięciu w jelicie cienkim i trafia do jelita grubego w niemal niezmienionej postaci. Oznacza to, że może ona bezpośrednio oddziaływać na mikroorganizmy zasiedlające przewód pokarmowy człowieka.

Wpływ sukralozy na mikrobiotę jelitową jest przedmiotem intensywnych badań. Część eksperymentów na modelach zwierzęcych wykazała zmiany w składzie mikrobioty, w tym redukcję korzystnych bakterii, takich jak Lactobacillus i Bifidobacterium. Niektóre eksperymenty wykazały również redukcję bakterii produkujących maślan – krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy odgrywający istotną rolę w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania nabłonka jelitowego. Maślan stanowi podstawowe źródło energii dla kolonocytów i wspiera szczelność bariery jelitowej poprzez wpływ na białka połączeń ścisłych.

Badania eksperymentalne wskazują, że wysokie dawki sukralozy mogą zaburzać ekspresję białek tworzących połączenia ścisłe, takich jak okludyna. W efekcie dochodzi do osłabienia integralności nabłonka jelitowego. W niektórych modelach zwierzęcych obserwowano także wzrost markerów stanu zapalnego oraz zmiany w strukturze błony śluzowej jelit po długotrwałej ekspozycji na słodzik.

Warto jednak podkreślić, że większość niepokojących wyników pochodzi z badań prowadzonych na zwierzętach lub modeli in vitro, w których stosowano dawki sukralozy znacznie przekraczające przeciętne spożycie przez człowieka. Wyniki badań klinicznych z udziałem ludzi pozostają niejednoznaczne. Część randomizowanych badań nie wykazała istotnych zmian w składzie mikrobioty jelitowej nawet przy spożyciu dawek zbliżonych do górnego limitu ADI.

Stabilność termiczna sukralozy – czy pieczenie ze słodzikiem jest bezpieczne?

Sukraloza jest stosunkowo stabilna w warunkach umiarkowanej obróbki termicznej, co umożliwia jej wykorzystanie w pieczeniu i gotowaniu. Jednak w wysokich temperaturach (powyżej ok. 120–130°C) może ulegać degradacji, prowadząc do powstawania związków chlorowanych, takich jak chloropropanole, które budzą pewne obawy toksykologiczne. W praktyce oznacza to, że jej zastosowanie w intensywnym pieczeniu powinno być umiarkowane.

Sukraloza w procesie odchudzania i kontroli masy ciała

Sukraloza jest często stosowana jako zamiennik cukru w dietach redukcyjnych. Krótkoterminowo może wspierać ograniczenie spożycia kalorii i redukcję masy ciała. Ograniczenie spożycia cukrów prostych i kalorii może prowadzić do ujemnego bilansu energetycznego, który stanowi podstawowy warunek redukcji tkanki tłuszczowej.

Badania krótkoterminowe wskazują, że zastąpienie cukru słodzikami, w tym sukralozą, może obniżać całkowitą podaż energii i wspierać utratę masy ciała. W randomizowanych badaniach klinicznych osoby spożywające napoje słodzone sukralozą często osiągały lepsze efekty redukcji masy ciała niż osoby spożywające napoje słodzone cukrem. Korzyści te wynikały głównie ze zmniejszenia dziennego spożycia kalorii. 

Jednak dane długoterminowe są mniej jednoznaczne. Niektóre badania obserwacyjne sugerują brak trwałych korzyści lub nawet związek z przyrostem masy ciała, co może wynikać z kompensacyjnych zmian w zachowaniach żywieniowych. Część badań obserwacyjnych wykazała, że regularne spożywanie napojów dietetycznych zawierających słodziki może być związane ze zwiększonym ryzykiem otyłości, zespołu metabolicznego i cukrzycy typu 2. Należy podkreślić, że badania obserwacyjne nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego. Bardzo prawdopodobne jest zjawisko odwrotnej zależności – osoby z nadwagą częściej wybierają produkty „light”, co może zaburzać interpretację wyników.

W 2023 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała zalecenia dotyczące słodzików niecukrowych (NSS), w których stwierdzono, że długotrwałe stosowanie słodzików nie przynosi trwałych korzyści w redukcji tkanki tłuszczowej u dorosłych i dzieci. WHO zwróciła również uwagę na możliwość występowania potencjalnych skutków metabolicznych przy regularnym spożyciu dużych ilości NSS. Warto jednak zaznaczyć, że stanowisko to spotkało się z krytyką części środowiska naukowego, które wskazywało na ograniczenia metodologiczne analiz wykorzystanych przez WHO.

Bezpieczeństwo stosowania – stanowisko EFSA, FDA i WHO

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) uznają sukralozę za bezpieczną dla zdrowia przy zachowaniu ustalonych limitów spożycia.

ADI (Acceptable Daily Intake) dla sukralozy wynosi 15 mg/kg masy ciała/dobę. Oznacza to, że osoba ważąca 70 kg może bezpiecznie spożyć około 1050 mg sukralozy dziennie przez całe życie bez ryzyka zdrowotnego.

Jak zostało wcześniej wspomniane, W 2023 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała raport dotyczący słodzików niecukrowych (NSS), w którym nie zaleca ich stosowania jako narzędzia kontroli masy ciała w długim okresie, wskazując na brak jednoznacznych korzyści oraz możliwe ryzyko metaboliczne.

Szczególne zainteresowanie wzbudziły badania nad sukralozą-6-octanem – produktem ubocznym powstającym podczas produkcji lub metabolizmu. W badaniach in vitro wykazano potencjalne działanie genotoksyczne, jednak znaczenie tych wyników dla ludzi pozostaje niejasne i wymaga dalszych analiz.

Sukraloza – najczęściej zadawane pytania

Czy sukraloza jest rakotwórcza?

Aktualne dane naukowe nie potwierdzają działania rakotwórczego sukralozy przy dopuszczalnym spożyciu.

Czy sukraloza powoduje bóle głowy i migreny?

Niektóre osoby zgłaszają takie objawy, jednak brak jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających związek przyczynowy.

Czy przerywa post przerywany (IF)?

Sukraloza nie dostarcza kalorii, ale może wpływać na odpowiedzi hormonalne, co w teorii może zaburzać niektóre efekty metaboliczne postu przerywanego.

Czy sukraloza jest bezpieczna dla dzieci?

Tak, o ile spożycie mieści się w granicach ADI.

Czym sukraloza różni się od aspartamu i erytrytolu?

Aspartam jest metabolizowany do aminokwasów i ma kaloryczność, erytrytol to alkohol cukrowy o częściowym wchłanianiu, natomiast sukraloza praktycznie nie jest metabolizowana.

Podsumowanie – czy warto zastąpić cukier sukralozą?

Sukraloza jest dobrze przebadanym i uznanym za bezpieczny słodzikiem, który może stanowić alternatywę dla cukru w ograniczaniu kaloryczności diety. Jednak jej wpływ na mikrobiotę jelitową oraz długoterminowe zdrowie metaboliczne nie jest w pełni poznany. W praktyce najrozsądniejszym podejściem jest umiarkowane stosowanie oraz traktowanie jej jako narzędzia pomocniczego, a nie podstawy diety.

Bibliografia:

• Magnuson B.A., Roberts A., Nestmann E.R., Critical review of the current literature on the safety of sucralose, Food and Chemical Toxicology, 2017, 106(Pt A), s. 324–355.
• Roberts A., Renwick A.G., Sims J., Snodin D.J., Sucralose metabolism and pharmacokinetics in man, Food and Chemical Toxicology, 2000, 38(Suppl 2), s. S31–S41.
• Romo-Romo A., Aguilar-Salinas C.A., Brito-Córdova G.X. i wsp., Effects of the non-nutritive sweeteners on glucose metabolism and appetite regulating hormones: systematic review of observational prospective studies and clinical trials, Nutrients, 2018, 10(10), 1368.
• Schiffman S.S., Rother K.I., Sucralose, a synthetic organochlorine sweetener: overview of biological issues, Journal of Toxicology and Environmental Health, Part B, 2013, 16(7–8), s. 399–451.
• Sylvetsky AC, Rother KI. Nonnutritive Sweeteners in Weight Management and Chronic Disease: A Review. Obesity (Silver Spring). 2018 Apr;26(4):635-640
• Ghusn W, Naik R, Yibirin M. The Impact of Artificial Sweeteners on Human Health and Cancer Association: A Comprehensive Clinical Review. Cureus. 2023 Dec 29;15(12):e51299
• 7.el Pozo S., Gómez-Martínez S., Díaz L.E. i wsp., Potential Effects of Sucralose and Saccharin on Gut Microbiota: A Review, Nutrients, 2022, 14(8), 1682
• Abou-Donia M.B., El-Masry E.M., Abdel-Rahman A.A. i wsp., Splenda alters gut microflora and increases intestinal P-glycoprotein and cytochrome P-450 in male rats, Journal of Toxicology and Environmental Health Part A, 2008, 71(21), s. 1415–1429.
• Ahmad S.Y., Friel J.K., Mackay D.S., The Effects of Non-Nutritive Artificial Sweeteners, Aspartame and Sucralose, on the Gut Microbiome in Healthy Adults: Secondary Outcomes of a Randomized Double-Blinded Crossover Clinical Trial, Nutrients, 2020, 12(11), 3408
• Thomson P., Santibáñez R., Aguirre C. i wsp., Short-term impact of sucralose consumption on the metabolic response and gut microbiome of healthy adults, British Journal of Nutrition, 2019, 122(8), s. 856–862
• Peters J.C., Wyatt H.R., Foster G.D. i wsp., The effects of water and non-nutritive sweetened beverages on weight loss during a 12-week weight loss treatment program, Obesity, 2014, 22(6), s. 1415–1421
• Azad M.B., Abou-Setta A.M., Chauhan B.F. i wsp., Nonnutritive sweeteners and cardiometabolic health: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials and prospective cohort studies, Canadian Medical Association Journal (CMAJ), 2017
• World Health Organization (WHO), Use of non-sugar sweeteners: WHO guideline, Geneva, 2023.
• Khan T.A., Lee J.J., Ayoub-Charette S. i wsp., WHO guideline on the use of non-sugar sweeteners: a need for reconsideration, European Journal of Clinical Nutrition, 2023, 77, s. 1147–1150
• European Food Safety Authority (EFSA), Scientific Opinion on the safety of sucralose (E955) as a food additive, EFSA Journal, 2016.
• U.S. Food and Drug Administration (FDA), Additional Information about High-Intensity Sweeteners Permitted for Use in Food in the United States, FDA, Silver Spring, 2023.

Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.