Homocysteina – czym jest, jak wpływa na nasze zdrowie i czym grozi jej nadmiar?

Homocysteina to związek chemiczny powstający w organizmie człowieka w efekcie przemian metioniny. Wpływa m.in. na szybszą regenerację tkanek, ale jej nadmiar może nasilać procesy miażdżycowe. Co warto o niej wiedzieć? W jakich sytuacjach wykonuje się badanie poziomu tego aminokwasu? Jakie są przyczyny zwiększonego stężenia homocysteiny i jak go obniżyć?

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym jest homocysteina?
• Hiperhomocysteinemia – co to takiego?
• Jakie są przyczyny podwyższonego poziomu homocysteiny we krwi?
• Kiedy bada się poziom homocysteiny?
• Jak obniżyć poziom homocysteiny?

Czym jest homocysteina?

Homocysteina to aminokwas siarkowy stanowiący produkt pośredni rozpadu białek. Powstaje w każdej komórce w wyniku fizjologicznych przemian aminokwasu metioniny – pochodzącej z białka zwierzęcego spożywanego wraz z pokarmami. Im więcej białka spożywamy, tym więcej w organizmie metioniny, którą trzeba przekształcić.

Homocysteina niezbędna do właściwego funkcjonowania organizmu, ale jej nadmiar może być szkodliwy. Za regulowanie poziomu homocysteiny we krwi odpowiada wątroba oraz witaminy z grupy B, w tym przede wszystkim kwas foliowy. Jej nadmiar powinien być usuwany przez nerki, ale nie zawsze się tak dzieje. W praktyce stężenie tego aminokwasu zależy od wielu czynników, głównie od płci, wieku, diety, aktywności fizycznej, a także stanu wątroby.

We krwi człowieka homocysteina występuje w trzech formach: 

• utlenowanej, 
• zredukowanej,
• związanej z białkami.

Hiperhomocysteinemia – co to takiego?

Jakie jest prawidłowe stężenie homocysteiny we krwi? Za normę w osoczu uznaje się wartości od 5 do 15 µmol/l. Zazwyczaj wyższe stężenia występują u mężczyzn oraz osób w starszym wieku, a niższe u kobiet i osób młodych. Gdy stężenie homocysteiny jest wyższe niż 15µmol/l, mówimy o schorzeniu jakim jest hiperhomocysteinemia. W zależności od oznaczonego poziomu homocysteiny wyróżnia się następujące odmiany choroby:

• między 15 a 30 µmol/l, mamy do czynienia z łagodną hiperhomocysteinemią,
• między 31 a 100 µmol/l – mówimy o umiarkowanej postaci choroby,
• powyżej 100 µmol/l – o ciężkiej odmianie.

Co ważne, każdy wzrost poziomu homocysteiny ponad wartości prawidłowe wymaga leczenia. Dlaczego? Ponieważ zwiększone stężenie tego aminokwasu prowadzi do szeregu niekorzystnych zmian w naszym organizmie.

Przede wszystkim wysokie stężenie homocysteiny:

• negatywnie oddziałuje na śródbłonek naczyń, prowadząc do jego uszkodzeń,
• nasila aktywację procesów zakrzepowych,
• zwiększa poziom stresu oksydacyjnego,
• wpływa na modyfikacje białek organizmu,
• ogranicza syntezę kolagenu, elastyny i proteoglikanów, co usztywnia i deformuje naczynia krwionośne.

U osób, u których stwierdzono podwyższony poziom homocysteiny obserwuje się przyspieszony rozwój miażdżycy naczyń krwionośnych. W efekcie u chorego mogą wystąpić takie powikłania jak:

• zawał mięśnia sercowego,
• choroba wieńcowa,
• udar mózgu,
• przewlekłe i ostre niedokrwienia kończyn w wyniku zakrzepicy, 
• przewlekła niedostateczność krążenia mózgowego.

Hiperhomocysteinemia uznawana jest również za czynnik ryzyka rozwoju nowotworów i chorób układu nerwowego, zwłaszcza choroby Alzheimera.

Przyczyny podwyższonego poziomu homocysteiny we krwi

Co sprawia, że obserwujemy nadmiar homocysteiny w organizmie człowieka? Zbyt wysokie stężenie homocysteiny we krwi obserwujemy, gdy jeden z dwóch szlaków metabolicznych z jej udziałem ulega zaburzeniu (remetylacja metioniny lub konwersja homocysteiny do cysteiny). Przyczyny dzieli się na dwie podstawowe grupy – pierwotne i wtórne.

Do pierwotnych czynników rozwoju hiperhomocysteinemii zalicza się:

• mutacje genetyczne w genie kodującym β-syntazę cystationinową – ta mutacja powoduje homocystynurię, czyli chorobę polegającą na nieprawidłowym metabolizmie metioniny, z której powstaje homocysteina
• mutację genetyczną w genie MTHFR – ta mutacja powoduje zaburzenie remetylacji homocysteiny, czyli przekształcenia jej ponownie do metioiny, co ułatwia jej usunięcie z organizmu,
• niedobór syntazy metioninowej – enzymu odpowiadającego za prawidłowe przyswajanie witaminy B12,
• wrodzone zaburzenia metabolizmu witaminy B12.

Z kolei czynniki wtórne przyczyniające się do podwyższenia poziomu homocysteiny we krwi to:

• niedobór kwasu foliowego, witaminy B6 i B12,
• przewlekła niewydolność nerek,
• niedoczynność tarczycy,
• łuszczyca i inne choroby autoimmunologiczne,
• cukrzyca o ciężkim przebiegu,
• choroby nowotworowe – głównie białaczka,
• choroba Cushinga,
• choroba Addisona-Biermera,
• niewydolność wątroby,
• nadużywanie alkoholu.

Negatywny wpływ na poziom homocysteiny wykazują także niektóre leki, w tym przede wszystkim leki przeciwpadaczkowe (takie jak fenytoina), podtlenek azotu, środki antykoncepcyjne z estrogenem, metotreksat czy cholestyramina.

Kiedy bada się poziom homocysteiny?

W związku z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, jakie niesie za sobą podwyższony poziom homocysteiny w naszym organizmie, lekarz może zlecić wykonanie oznaczenia stężenia homocysteiny we krwi. Kiedy należy wykonać badanie homocysteiny? Badanie powinno zostać przeprowadzone u osób z podejrzeniem lub stwierdzonymi:

• niewydolnością nerek,
• niedoczynnością tarczycy,
• niedoborami witamin z grupy B i kwasu foliowego,
• zaburzeniami pracy wątroby,
• chorobami układu krążenia.

Badanie poziomu homocysteiny wskazane jest także u pacjentów z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych, a także tych, którzy przeszli zawał serca czy udar mózgu, zwłaszcza w młodym wieku (przed 40. rokiem życia).

Badanie homocysteiny należy wykonywać zwłaszcza u osób będących w grupie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a także u pacjentów po incydentach sercowo-naczyniowych i z niewydolnością nerek.

Stężenie homocysteiny w osoczu oznacza się z próbki krwi żylnej pobranej na czczo. Samo badanie nie wymaga specjalnego przygotowania.

Jak obniżyć poziom homocysteiny?

W przypadku wyniku powyżej normy zaleca się suplementację kwasu foliowego, witaminy B6 oraz B12 (biorących udział w metabolizmie homocysteiny) w dużych dawkach. Jeżeli u pacjenta występuje homocystynuria (nagromadzenie homocysteiny również w moczu), czasami dodatkowo konieczne będzie przyjmowanie betainy.

U osób z pierwotną hiperhomocysteinemią za którą odpowiada mutacja genu MTHFR, nawet duże dawki kwasu foliowego i witamin z grupy B mogą nie wpływać na obniżenie stężenia homocysteiny. Wskazane jest w ich przypadku przyjmowanie aktywnych form tych witamin, których dostępność jest mocno ograniczona, a koszt zdecydowanie wyższy.

U pacjentów, u których został stwierdzony nadmiar homocysteiny we krwi doskonałe efekty terapeutyczne daje zmiana nawyków żywieniowych i rezygnacja z używek.

Istotnymi czynnikami wpływającymi na poziom homocysteiny są dieta i aktywność fizyczna. Z tego względu osoby ze stwierdzoną hiperhomocysteinemią powinny zwrócić uwagę na spożywane pokarmy. Zaleca się:

• postawić na produkty zawierające witaminy z grupy B oraz kwas foliowy,
• spożywać produkty bogate w antyoksydanty, działające ochronnie na naczynia krwionośne,
• dbać o odpowiednią ilość błonnika w diecie, co zapobiega powstawaniu zmian zapalnych,
• ograniczyć ilość spożywanego mięsa w diecie,
• zrezygnować z żywności wysoko przetworzonej,
• wyeliminować alkohol, mocną kawę, słodzone napoje i słodycze.

---

Bibliografia:

• Bialik, I., and J. Chichlowska. „Homocysteina i jej rola w metabolizmie.” Roczniki Naukowe Zootechniki. Suplement 13 (2001): 7-11.
• Naruszewicz, Marek. „Homocysteina jako czynnik ryzyka chorób cywilizacyjnych; w jakich przypadkach konieczne jest jej oznaczanie?.” Choroby Serca i Naczyń 5.3 (2008): 156-158.
• P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 30–31.

Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.